Yerelden Ulusal Bir Meseleye Bakış: Kocaeli Basınında 6-7 Eylül Olayları
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.13228390Anahtar Kelimeler:
6-7 Eylül Olayları- Kıbrıs- Kocaeli- Basın- Demokrat PartiÖz
6-7 Eylül Olayları, Atatürk’ün Selanik’te doğduğu eve bomba atıldığı yönündeki haberle başlayan olaylardır. 1955 yılının 7 Eylül akşamı İstanbul’da başlayan olaylarda Rumlara yönelik sert sözleri muhtevi sloganlarla yürüyüşler yapılmış ve özellikle de Rumların ev ve işyerleri tahrip edilmiştir. Hadise ilk bakışta “duygusal bir tepki” şeklinde değerlendirilse de bugüne kadar farklı iddialar da dile getirilmiştir. Dönemin konjonktüründen bağımsız düşünülmemesi gereken bu olaylarda Kıbrıs’ta artan gerilim ve bazı gazete ve sivil toplum örgütlerinin de etkisi olduğu unutulmamalıdır. Bu çalışmada dönemin Kocaeli basınındaki 6-7 Eylül Olayları’na ilişkin haber, yorum, görsel materyal ve değerlendirmeler karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Bir söylem analizi şeklinde gerçekleştirilen çalışmada Kocaeli’de yayınlanan Demokrat Kocaeli, Yavuz, İzmit, Hürsöz, Bizim Şehir, Azim ve İstiklal gibi günlük gazetelerin bakışıyla olayların öncesi ve sonrası da dahil olmak üzere değerlendirilmiştir. Kamuoyunun tek merkezden ve tek yanlı haberlerle yetinmek zorunda kaldığı bir dönemde Kocaeli’de görev yapan gazetecilerin olaylara yakın olmaları dolayısıyla nispeten doğru ve yerinden habercilik yaptıkları söylenebilir. Bu noktada gazetelerin konuyu ele alış tarzları ve birbirleriyle benzer ve farklı yönleri değerlendirilmeye çalışılmıştır. Kıbrıs gibi milli bir konuda iktidar, muhalefet ve basının ortak tutum ve duruşta birleştiği bir dönemde Kocaeli basını da 6-7 Eylül Olayları’nın failleri konusunda benzer bir duruş sergilemiştir. Bununla birlikte olayların çıkışının ardından ilan edilen sıkıyönetimin sürdüğü bir ortamda farklı görüş ve aykırı düşüncelerin özgür bir biçimde dile getirilmesinin zor olduğu da hatırdan uzak tutulmamalıdır.
Referanslar
Kitaplar - Makaleler
Albayrak, Mustafa, Türk Siyasi Tarihinde Demokrat Parti (1946-1960), Ankara, 2004
Armaoğlu, Fahir, Kıbrıs Meselesi 1954-1959: Türk Hükümeti ve Kamuoyunun Davranışları (Karşılaştırmalı İnceleme), Ankara, 1963
Benlisoy, Foti, “6/7 Eylül Olayları Öncesinde Basında Rumlar”, Toplumsal Tarih, S.81, (Eylül 2000)
Bozdağlıoğlu, Yücel, “Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi ve Sonuçları”, Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl 18 Özel Sayı S. 3, (Ocak 2014)
Çukalas, Konstantin, Yunanistan Dosyası (Çev. Şeyla), İstanbul, 1970
Demirer, Mehmet Arif, 6/7 Eylül Olaylarına 50. Yılda Yeni Bakış-Hangi Derin Devlet, İstanbul, 2006
Dosdoğru, M. Hulûsi, 6/7 Eylül Olayları, Ankara, 1994
Eroğul, Cem, Demokrat Parti Tarihi ve İdeolojisi, Ankara, 2003
Fırat, Melek M., “Türkiye’nin Kıbrıs Politikaları (1945-1960)”, Toplumsal Tarih, S.81, (Eylül 2000)
Gazioğlu, Ahmet C., İngiliz Yönetiminde Kıbrıs III (1951-1959) Enosise Karşı Taksim ve Eşit Egemenlik, Ankara, 1998
Gönlübol, Mehmet vd, Olaylarla Türk Dış Politikası (1919-1990), Ankara, 1993
Gürün, Kamuran, Dış İlişkiler ve Türk Politikası, Ankara, 1983
Güven, Dilek, Cumhuriyet Dönemi Azınlık Politikaları ve Stratejileri Bağlamında 6-7 Eylül Olayları, İstanbul, 2005
Osmanlı İdaresinde Kıbrıs (Nüfusu-Arazi Dağılımı ve Türk Vakıfları), Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayınları, Ankara, 2000
Uçarol, Rıfat, Siyasi Tarih (1789-1994), İstanbul, 1995
Süreli Yayınlar
Akşam, 7 Eylül 1955
Akşam, 9 Eylül 1955
Ayın Tarihi, 5 Eylül 1955
Azim (Ağustos-Eylül 1955)
Bizim Şehir (Ağustos-Eylül 1955)
Cumhuriyet, 7 Eylül 1955
Cumhuriyet, 7 Eylül 1955
Cumhuriyet, 9 Eylül 1955
Demokrat Kocaeli (Ağustos-Eylül 1955)
Hürriyet, 12 Ağustos 1955
Hürriyet, 18 Temmuz 1955
Hürriyet, 21 Temmuz 1955
Hürriyet, 25 Ağustos 1955
Hürriyet, 25 Temmuz 1955
Hürriyet, 7 Eylül 1955
Hürriyet, 9 Eylül l 1955
Hürsöz (Ağustos-Eylül 1955)
İstanbul Ekspres, 6 Eylül 1955
İstiklâl (Ağustos-Eylül 1955)
Milliyet, 25 Ağustos 1954
Milliyet, 25 Ağustos 1955
Sabah, 1 Temmuz 2000
Ulus, 18 Aralık 1954
Ulus, 24 Haziran 1955
Ulus, 7 Eylül 1955
Ulus, 7 Eylül 1955
Ulus, 8 Eylül 1955
Ulus, 9 Eylül 1955
Vatan, 7 Eylül 1955
Vatan, 7 Eylül 1955
Yavuz (Ağustos-Eylül 1955)
Yeni Sabah, 7 Eylül 1955
Zafer, 1 Temmuz 1955
Zafer, 10 Eylül 1955
Zafer, 7 Eylül 1955
“Başvekil Adnan Menderesin Kıbrıs’a Dair Beyanatı”, Demokrat Kocaeli, 26 Ağustos 1955
“Başvekil Kıbrıs Türktür Cemiyeti Reisini Kabul Etti”, Yavuz, 7 Eylül 1955
“Başvekilin Kıbrıs Meselesine Dair Beyanatı”, Yavuz, 26 Ağustos 1955
“Beklenen Demeç”, Azim, 26 Ağustos 1955
“Dulles’ın Mesajına Menderes Cevap Verdi”, Yavuz, 22 Eylül 1955
“Dünyaya Karşı: YURD’taş Sevgisi DEVLET Saygısı”, Yavuz, 24 Eylül1955
“Gençlik Teşekkülleri Son Hadiseleri Tasvip Etmiyor”, Hürsöz, 10 Eylül 1955
“Gününe Göre”, Yavuz, 23 Ağustos 1955
“Hürriyet, Tercüman, Ulus ve Hergün Gazeteleri Kapatıldı”, Yavuz, 21 Eylül 1955
“İstanbul ve İzmir’de Örfi İdare Dün Kaldırıldı”, Azim, 8 Eylül 1955
“İstanbul ve İzmir’deki Örfi İdare Kaldırıldı”, Bizim Şehir, 8 Eylül 1955
“İstanbul’daki Tahribat Piyasaya Tesir Etmez”, Hürsöz, 9 Eylül 1955
“İstanbulda Talan Edilen Eşyaları Köylerine Götürürlerken Yakalandılar”, Hürsöz, 13 Eylül 1955
“İzmir’de Bir Gazete Örfi İdarece Kapatıldı”, Yavuz, 17 Eylül 1955
“İzmir’de Mevkufların Sayısı 54’e Yükseldi”, Yavuz, 11 Eylül 1955
“İzmit Yardım Komitesi Faaliyette”, Yavuz, 16 Eylül 1955
“İzmit’te de Zarar Görenlere Yardım Komitesi Kuruldu”, Yavuz, 15 Eylül 1955
“Kıbrıs Davasında Türk Milleti Sesini Dünyaya Duyurdu”, İstiklâl, 3 Eylül 1955
“Kıbrıs Görüşmelerine Katılacak Heyetimiz Yarın Gidiyor”, Yavuz, 24 Ağustos 1955
“Kıbrıs Hakkında Hazırlanan Nota İngiltere’ye Verildi”, Yavuz, 25 Ağustos 1955, s.1
“Kıbrıs Konferansından Bir Netice Beklenmiyor”, Yavuz, 6 Eylül 1955
“Kıbrıs Türktür Cemiyeti Kapandı”, İstiklâl, 9 Eylül 1955
“Kıbrıs Türktür Derneği Hereke Şubesi Açılıyor”, İstiklâl, 7 Eylül 1955
“Kıbrısa Ait Üçlü Londra Konferansı”, İstiklâl, 30 Ağustos 1955
“Kiliseleri Papazlar Yaktı”, İstiklâl, 11 Eylül 1955
“Kocaeli Emniyetinin Muvaffakiyeti”, Hürsöz, 8 Eylül 1955
“Kocaeli Yardım Komitesi Faaliyete Geçerken”, Yavuz, 18 Eylül 1955
“Milli Birliğimizin İfadesi Açıktır”, Yavuz, 16 Eylül 1955
“Ortaya Çıkan Hakikat”, Azim, 28 Ağustos 1955
“Örfî İdare Dört Gazete Kapattı”, İstiklâl, 21 Eylül 1955
“Örfi İdarenin Uzatılması Memnuniyetle Karşılandı”, İstiklâl, 14 Eylül 1955
“Piyasada Normal Hayat Başladı”, Yavuz, 11 Eylül 1955
“Selânik’te Aziz Atanın Doğduğu Eve Bomba Atıldı”, Hürsöz, 7 Eylül 1955
“Sinsi Tertiplerin Sinsi Dedikodusu”, Yavuz, 17 Eylül 1955
“Son Hadiseler Dolayısı İle İdari Makamlarda Yapılan Bazı Değişiklikler”, Yavuz, 13 Eylül 1955
“Son Hadiselere Karışmış Parti Parazitleri de Partilerce İncelenmelidir”, Yavuz, 18 Eylül 1955
“Son Havadis Gazetesi Kapatıldı”, Yavuz, 22 Eylül 1955
“Tek tesellimiz”, Yavuz, 10 Eylül 1955
“Trafik Polisi İki Yağmacı Daha Yakaladı”, Hürsöz, 14 Eylül 1955
“Türk Heyeti Londraya Vardı”, Yavuz, 27 Ağustos 1955
“Türkiye Kıbrıs Konferansına Tek Bir Vücut Halinde Giriyor”, Yavuz, 27 Ağustos 1955
“Vilâyetimizde de 6 Eylülde Zarar Görenlere Yardım Yapılmaktadır”, Hürsöz, 14 Eylül 1955
“Vilâyetimizde Zabıta Vukuatları Azaldı”, Demokrat Kocaeli, 23 Eylül 1955
“Yabancı Diplomatlar Hadiselerin Zuhurunda Yunan Tahriklerinin Başlıca Sebep Olduğunu Söylüyorlar”, Hürsöz, 9 Eylül 1955
“Yakalanan Tahrikçiler Arasında Sabıkalı Komünistler Bulunuyor”, Hürsöz, 10 Eylül 1955
“Yayınlanan Tebliğler”, Yavuz, 9 Eylül 1955
“Yeni Bir Hamle”, Bizim Şehir, 15 Eylül 1955
“Yunan Heyeti Eski Hikâyeleri Tekrarladı”, Yavuz, 2 Eylül 1955
“Yunanlıların Lehine Bir Tavizi Kabul Etmeyeceğiz”, Yavuz, 7 Eylül 1955
Cevdet Yakup, “Mabetlere Hürmet”, Bizim Şehir, 13 Eylül 1955
Cevdet Yakup, “Milli Facia”, Bizim Şehir, 11 Eylül 1955
Fahri Üstündağ, “Türkün Ayranı”, İstiklâl, 8 Eylül 1955
https://www.hurriyet.com.tr/iste-utanc-gecesi-nin-tartisilan-gazetesi-36496694 (Erişim tarihi:10.09.2021).
M. Enver Beşe, “Mes’ul…”, İstiklâl, 13 Eylül 1955
Müeyyet Akarsu, “Arama Tarama”, Hürsöz, 13 Eylül 1955
Müeyyet Akarsu, “Satılmış Adam”, Hürsöz, 12 Eylül 1955
S.Yılmaz Yalım, Hürsöz, 6 Eylül 1955
Sadiye Ödik, “Atatürk’ün Hatırasına Hürmet Edelim”, Yavuz, 10 Eylül 1955
Selâhaddin Telser, “Ben Beğenmedim”, Hürsöz, 8 Eylül 1955
Selâhaddin Telser, “Eski Ayakkabılar”, Hürsöz, 15 Eylül 1955
Selâhaddin Telser, “İstanbul Tetkikleri”, Hürsöz, 13 Eylül 1955
Selâhaddin Telser, “İstanbul Tetkikleri-2”, Hürsöz, 14 Eylül 1955
Selahaddin Telser, “İstanbulda Gördüklerim”, Hürsöz, 8 Eylül 1955
Selâhaddin Telser, “Kabahat Yunan Tedhişçilerinde”, Hürsöz, 10 Eylül 1955
Selahaddin Telser, “Kıbrıs Barut Fıçısı Haline Giriyor”, Hürsöz, 31 Ağustos 1955
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2021 ESAR Journal
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.