19. Yüzyılın Sonunda Emir Abdurrahman Han’ın Rusya’nın Afganistan Siyaseti Üzerindeki Değerlendirmeleri

Öz

Abdurrahman Han, 1869’dan 1879’a kadar Rus İmparatorluğu’nun desteğiyle Buhara’da Afganistan’dan sürgün olarak yaşayan bir şehzadedir. Şir Ali Han hükümetinin çöküşü ve İngilizlerin Kabil’e saldırması sonrasında Buhara’dan Afganistan’a dönmüştür. Abdurrahman Han, 1880 ile 1901 yılları arasında İngilizler ve mücadeleye katılan Tacik halkının desteğiyle Afganistan’daki siyasi gücü ele geçirerek, Emir veya bazen Afganistan Kralı unvanlarıyla anılmıştır. Günümüzde haritada Afganistan olarak bilinen siyasi coğrafya, onun hükümdarlığı döneminde İngilizler ile Rusya ve İran hükümetleri arasında yapılan anlaşmalarla oluşturulmuştur. Abdurrahman Han’ın iç politikası, siyasi muhalefeti sert bir şekilde bastırmaya dayanıyordu. Dış politikada ise, İngilizlere olan bağlılığı ve Ruslara karşı düşmanca tutumu ile tanınmaktadır. Abdurrahman Han, Rusya’yı Afganistan halkının düşmanı olarak tanımlamakta ve bir gün Rusların Afganistan’a saldıracağı ve iki taraf arasında bir savaş çıkacağı öngörüsünde bulunmaktadır. Ona göre, Ruslar bir gün Afganistan’a saldıracak ve bu durum, Afganistan halkı ile Rus hükümeti arasında bir çatışma doğuracaktır. Hükümdar, Rusya’nın Afganistan’a saldırması durumunda halkın Ruslara karşı ayaklanmasına yol açacak beş nedeni belirtmektedir. Bu nedenler arasında, Afganistan halkının yabancı işgalcilere karşı direnişi, ülkenin yoksullaşması, Rus kültürünün Afganistan halkına dayatılması, Afganistanların yabancı düşmanlığı ve yabancıların Afganistan topraklarından komşu ülkelere saldırmasına izin verilmemesi gibi faktörler yer almaktadır. Bu çerçevede makalede Emir Abdurrahman Han’ın Rusya’nın yayılmacılığı ve Afganistan politikasına dair öngörülerinin yer aldığı konuşması üzerine değerlendirmelerde bulunulacaktır.