Türk Sağının 68 Olayları Üzerinden Komünizme Bakışı
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.13228277Anahtar Kelimeler:
Sağ- Milliyetçilik- Muhafazakarlık- 68 Olayları- Sol- Komünizm- GençlikÖz
27 Mayıs askeri müdahalesi sonrası hazırlanan anayasanın getirdiği hürriyetler serbestisi, Türk siyasi tarihinde hem sol ideolojinin hem de sağ ideolojilerin güç kazanmasına yol açmıştır. 27 Mayıs sonrasında yeniden canlanmaya başlayan milliyetçilik düşüncesi başlı başına bağımsız bir hareket olarak ortaya çıkmaktan ziyade, solun aksiyonuna karşı bir reaksiyon olarak gelişmiş ve kısa zamanda siyasi ve sosyal hayatta ciddi bir ivme kazanmıştır. 1960’ların ortalarında yaşanan Kıbrıs sorunu ve Johnson mektubu gibi dış meseleler gençlik üzerinde büyük bir etki yaratarak, gençlerin milliyetçi duygularını tetiklemiştir. 1960’ların ikinci yarısında milliyetçi/muhafazakâr siyaset adamları ve öğrenciler tarafından başlatılan geniş çaplı teşkilatlanma çalışmaları hızla tamamlanarak, 1968 öğrenci olayları esnasında sol gruplara ve komünizm ideolojisine karşı büyük bir mücadele başlatılmıştır. Bu dönem sol örgütlerin elde ettikleri gücün etkisiyle üniversitelerde başlattıkları eylemler karşısında milliyetçi/muhafazakâr gençler, bu düşünceye sahip siyaset ve fikir adamlarının da etkisiyle, komünizm ideolojisine ve ülkedeki komünistlere yönelik düşmanca bir tavır geliştirmişlerdir. Avrupa’daki olayların etkisiyle başlayan fakat ülkenin iç dinamikleri dolayısıyla kendine has bir hareket ortaya koyan Türkiye’deki 1968 gençlik olayları, ülke genelinde büyük bir toplumsal güce sahip olan komünizm karşıtı milliyetçilerle, komünist bir hükümet kurmanın arzusu içerisinde olan sol grupları karşı karşıya getirmiştir. İki grup arasında önce protesto gösterileriyle başlayan olaylar zamanla dozunu arttırarak sonu ölümle biten karşılıklı çatışma ve şiddet olaylarına dönüşmüştür. Bu çalışmada Türk sağının 68 olayları boyunca komünizm ideolojisine ve komünist gençliğe bakışı ve iki grup arasında yaşanan çatışmaların temel nedenleri geniş bir perspektiften incelenerek ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Referanslar
Ahmad, F. (2010). Demokrasi Sürecinde Türkiye (1945-1980), (Çev: A. F. Yıldırım), İstanbul: Hil Yayınları.
Akpınar, H. (2005). Kurtların Kardeşliği Ülkücü Hareketin Seyir Defteri, İstanbul: Birharf Yayınları
Aktan, C. Can. (2007). Muhafazakârlık ve Liberal Düşünce, Köprü Dergisi, 97.
Altınyıldız, N. (2006). İmparatorlukla Cumhuriyet Arası Eşikte Siyaset ve Mimarlık, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Muhafazakârlık, V, (Ed. T. Bora, M. Gültekingil), 3. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları.
Armaoğlu, F. (1983). 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Atılgan, G. ve diğerleri (2015). Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Siyasal Hayat, İstanbul: Yordam Kitap.
Atsız, H. Nihal. (16.02.1951). Başvekil Saraçoğlu Şükrü’ye Açık Mektup, Orkun, 20, ss. 10-12.
____________ (02.03.1951). Başvekil Saraçoğlu Şükrü’ye İkinci Açık Mektup, Orkun, 22, ss. 10-14.
____________ (16.12.1965). Komünizmin Ahmak Kardeşi: Sosyalizm, Ötüken, 24, ss. 1-2.
____________ (18.01.1952). Veda, Orkun, 68, s. 5.
____________ (20.10.1965). Komünistler, Ötüken, 22, s. 2.
____________ (Temmuz 1969). Solcu Foyası, Ötüken, 67, ss. 3-6.
Baykam, B. (1998). 68’li Yıllar Eylemciler, Ankara: İmge Kitabevi.
Bora, T. (2000). K. Can, Devlet Ocak Dergâh, 6. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları.
Bora, T. (2008). Alparslan Türkeş, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Sol, VIII, (Ed. Tanıl Bora, Murat Gültekingil), 2. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları.
Bora, T. (2017) Cereyanlar Türkiye’de Siyasi İdeolojiler, İstanbul: İletişim Yayınları.
Boratav, K. (1998). Dünyayı 68’e Getiren Koşullar, Uzantıları ve Son Bulması, Teori, 101.
Can, K. (2008). Ülkücü Hareketin İdeolojisi, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Milliyetçilik, IV, 3. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları.
Çetinkaya, H. (2007). Fethullah Gülen’in 40 Yıllık Serüveni, 7. Basım, İstanbul: Günizi Yayıncılık.
Çubukçu, A. (1998). Bizim 68, İstanbul: Evrensel Basım Yayım.
Darendelioğlu, İ. (1977). Türkiye’de Milliyetçilik Hareketleri, İstanbul: Toker Yayınları.
Erten, A. Bağış. (2008). Türkiye’de 68, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Sol, VIII, II. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları.
Feyizoğlu T. (2002). Fikir Kulüpleri Federasyonu, İstanbul: Ozan Yayıncılık.
Feyizoğlu, T. (2005). Fırtınalı Yıllarda Ülkücü Hareket, 3. Baskı, İstanbul: Ozan Yayıncılık.
Gair, C. (2008). TheBeatGeneration A Beginner’s Guide, Oxford: Oneworld Publications.
Giritli, A. (1990).1990’larda Dünya Ekonomisi: Sıçramanın Keskin Sırtı, Gelenek Dergisi, 29, Mart.
Güngör, E. (1993). Dünden Bugünden Tarih Kültür Milliyetçilik, İstanbul: Ötüken Yayınları.
Güngör, E. (1994). Sosyal Meseleler ve Aydınlar, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Güngör, E. (Mart 1973), Din Meselesi, Töre, 22, s. 13-14.
Höke, E. (1989). 1960’lardan 1980’e Gençlik ve Mücadelesi, İstanbul: Simge Yayınevi.
Kabacalı, A. (2007). Türkiye’de Gençlik Hareketleri, İstanbul: Gürer Yayınları.
Karadeniz, H. (1975). Olaylı Yıllar ve Gençlik, İstanbul: May Yayınları.
Karakoç, S. (1967). Yazılar, İstanbul: Fatih Yayınevi.
Katsiaficas, G. (1987). TheImagination of The New Left A Global Analysis of 1968, Cambridge, Massachusetts: South EndPress.
Kennedy, P. Büyük Güçlerin Yükseliş ve Çöküşleri, (Çev. B. Karanakçı), İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Kılınç, E. (2012). İhtilal İhtiras ve İdeal 68 Kuşağı Hakkında, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Kısakürek, N. Fazıl. (2006). Moskof, İstanbul: Büyük Doğu Yayınları.
Kızık, M. (2008). Küresel İsyan 68, İstanbul: Günizi Yayıncılık.
Koca, M. (2017). Alparslan Türkeş’in Komünizm Karşısındaki Düşünceleri, Doğumunun 100. Yılında Türk Siyaset ve Fikir Hayatında Alparslan Türkeş, Ankara: Kripto Yayınları, ss. 116-135.
Kocabaş, S. (2004). Bir Kuşağın Dramı 1960-1980, İstanbul: Vatan Yayınları.
Kurlansky, M. (2008). 1968 Dünya’yı Sarsan Yıl, İstanbul: Everest Yayınları.
Marshall, Gordon (1999). Sosyoloji Sözlüğü, (Çev. O. Akınhay, D. Kömürcü), Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
McCleary,J. B. (2004). TheHippie Dictionary A Cultural Encyclopedia of The 1960’s and 1970’s,New York: Ten SpeedPress.
Meşe, E. (2007). Komünizmle Mücadele Dernekleri, İstanbul: İletişim Yayınları.
MHP ve Ülkücü Kuruluşlar İddianamesi, Ankara, Çankırı, Kastamonu İlleri Sıkıyönetim Komutanlığı Askeri Savcılığı, Evrak No: 1980/7040, Esas No: 1980/7040, Karar No: 1981/600.
Mollaer, F. (2009). Muhafazakârlığın İki Yüzü, İstanbul: Dergâh Yayınları.
Nacar, İ. (2018). Gördüğüm Derin Devlet ve Neo HaşhaşiFetö, İstanbul: Kitaparası Yayınları.
Nalbantoğlu, M. (2010). Alparslan Türkeş ile Tarihi Aydınlatan Sohbetler, İstanbul: Toker Yayınları.
Nazlı, A. (2007). Muhafazakârlık ve Değişim, Köprü Dergisi, 97.
Okutan M. Çağatay. (2004). Bozkurt’tan Kur’an’a Milli Türk Talebe Birliği (MTTB) 1916-1980, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Özgüden, D. (1988). Türkiye’de Sol Yayıncılığın Gelişimi, Sosyalizm ve Toplumsal Mücadeleler Ansiklopedisi, İstanbul: İletişim Yayınları.
Öznur, H. (1999). Ülkücü Hareket, I-II-III, Ankara: Alternatif Yayınları.
Safa, P. (2012). Sosyalizm Marksizm Komünizm, 7. Baskı, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Safi, İ. (1993). Türkiye’de Muhafazakâr Siyaset ve Yeni Arayışlar, İstanbul: Lotus Yayınevi.
Schrecker, E. (2004). AmericanInquisition: TheEra of McCarthyism, New York: RecordedBooks.
Soylu, D. (1975). Komando Sorunu, Ankara: Dağarcık Neşriyat.
Sönmezoğlu, F. (1986). Ansiklopedik Politika Sözlüğü, İstanbul: İletişim Yayınları.
Tevetoğlu, F. (1963). Faşist Yok Komünist Var, Ankara: Komünizmle Mücadele Yayınları.
Topçu, N. (1960). Komünizm Karşısında Yeni Nizam, İstanbul: Çeltüt Matbaası.
Toprak, Z. (Bahar 1998). 1968’i Yargılamak ya da 68 Kuşağına Mersiye,Cogito, 14, s. 154-159.
Turgut, H. (1995). Türkeş’in Anıları Şahinlerin Dansı, İstanbul: ABC Basın Ajansı Yayınları.
Turhan, M. (2016). Ülkü Ocakları 1966-1980, Ankara: Panama Yayıncılık.
Türkeş, A. (1998). Her Türlü Emperyalizme Karşı, İstanbul: Kamer Yayınları.
Türkiye Komünizmle Mücadele Derneği Tüzüğü, (1963). İzmir: Karınca Matbaacılık.
Türkyılmaz, T. Ata. (1997). Gençlik ve Eğitim Üzerine: Demokratik Öğrenci Muhalefetine Bakış, İstanbul: Gökkuşağı Yayınları.
Yaşlı, F. (2015). Türkiye’de Muhafazakâr Anti-Kapitalizm: Nurettin Topçu, Alternatif Politika, VII, 3, Ekim: 645-664.
Yıldız, A. (2009) Kemalist Milliyetçilik, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Kemalizm II, (Ed. Tanıl Bora, Murat Gültekingil), İstanbul: İletişim Yayınları.
Yılmaz, Tanzer S. (1997). Türkiye’de Gençlik Hareketleri, İstanbul: Toplumsal Dönüşüm Yayınları.
Gazeteler:
“10 Fakültede öğrenciler boykot yapıyor.”, Milliyet, (14.06.1968), s. 1.
“Emperyalizme ve sömürüye karşı işçi yürüyüşüne katılanlar ile Dolmabahçe ve Beşiktaş camilerinde namaz kılanlar Taksimde karşı karşıya geldiler.”, Milliyet, (17.02.1969), s. 1.
“Kamplar Açılmaya Başlandı.”, Devlet, 15, (14.07.1969), s. 4-5.
“Komandolar”, Devlet, 3, (21.04.1969), s. 4.
“Komünizmle Mücadele Derneğinin tertiplediği konferanslar.”, Milliyet, (15.01.1957), s. 2.
“Miting sırasında Amerikan askerleri karaya çıkmadı.”, Milliyet, (25.06.1967), s. 1,7.
“Öğrenciler Dil Tarihi işgal ettiler.”, Milliyet, (11.06.1968), s. 1,7.
“Peyami Safa, Altan Deliorman tarafından ‘nasıl komünist oluyorlar.’ Konferansları verilecektir.”, Milliyet, (14.04.1957), s. 2.
“Üniversitede bütün harçlar arttırıldı.”, Milliyet, (21.07.1964), s. 2.
“Yeni Büyükelçi Handley yemin etti.”, Milliyet, (07.05.1969), s. 1.
“Demirel Dünya yeni ufuklara doğru gidiyor: Boykota değinen Başbakan ‘Eskiden isyan sayılanların artık toplum hadisesi addedildiğini’ söyledi.”, Milliyet, (14.06.1968), s. 1,7.
“Hükümet kanlı olay için ağır şekilde suçlandı.”, Milliyet, (18.02.1969), s. 7.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2021 ESAR Journal
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.