II. Dünya Savaşı Yıllarında Türkiye’nin Mülteciler ile İlgili Politikaları
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.14627696Anahtar Kelimeler:
Mülteci- İltica- II. Dünya Savaşı- Türkiye- Gözaltı KamplarıÖz
II. Dünya Savaşı, tarihin o güne kadar gördüğü en kanlı ve şiddetli savaştı. Milyonlarca insan savaşın şiddetinden uzaklaşabilmek için evlerini terk etmek zorunda kalmış ve farklı ülkelere sığınmıştı. Türkiye de II. Dünya Savaşı boyunca, savaşın yıkıcı etkilerini sınırlarının dışında tutmak için akılcı bir denge politikası izlemişti. Bu sayede savaşın son günlerine kadar savaş dışı kalmayı başaran Türkiye, mülteciler için güvenli bir liman halini de almıştı. Nitekim savaş boyunca hem sivil hem de asker olmak üzere binlerce insan Türkiye’ye iltica etmişti.
Türkiye savaş döneminde zaruri bir olağanüstü hal uygulaması içindeydi. Türk ekonomisi bu şartlar karşısında oldukça yıpranmıştı. Bu sebeple Türkiye, iltica hareketlerine temkinli yaklaşmış ve bunları mümkün olan en kısa sürede ülkelerine veya başka ülkelere göndermişti. Buna rağmen Türkiye’nin kendisine sığınan mültecilerin tüm ihtiyaçlarını karşılamaya çalıştığı ve konu ile ilgili gerekli tedbirleri aldığı da bilinmektedir.
Askeri mültecilerin durumu, dönemin Türk hükümetlerinin üzerinde hassasiyetle durduğu bir başka konu olmuştur. Bu konuda yönetmelikler hazırlanmış ve askeri mülteciler gözaltı kampları olarak da nitelendirilen kamplarda sıkı kurallar ile muhafaza edilmişlerdi.
Türkiye’ye sığınan mülteciler arasında Türk soylular, diğer milletlere mensup olan mültecilere göre daha kolay kabul görmüşlerdi. Bu kişilere ülke içinde serbest dolaşım hakkı verilmişti. Dileyen Türk soylu mülteciler, TC vatandaşlığına da kabul edilmişlerdi.
II. Dünya Savaşı sona erdikten sonra, mülteci kampları kapatılmaya başlanmıştı. Türkiye’de kalan askeri mülteciler Kastamonu’daki mülteci misafirhanesine nakledilmişlerdi. Öte yandan ülkesine dönme imkânı bulamayan siviller de Türkiye’den ayrılamamışlar ve vatandaşlık için Hükümete başvuruda bulunmuşlardı.
Çalışmamızın amacı, II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye’nin mülteci meselesine yaklaşımının genel bir değerlendirmesini yapmaktır. Konu ile ilgili olarak telif-tetkik eserlerden ve resmi belgelerden istifade edilmiştir.
Referanslar
Resmi Yayınlar ve Arşiv Belgeleri
CBA, 30.10.0.0- 124.882.4
CBA, 30.10.0.0- 117.812.5.
CBA, 30.10.0.0- 73.481.12
CBA, 30.18.1.2-96.72.3
CBA, 110.9.1.14- 1.0.42
CBA, 30.10.0.0- 55.367.2
CBA, 110.9.1-14-1.0.30
CBA, 1-0-32-110-9-1-14
CBA, 30.18.1.2-95.45.2
CBA, 30.18.1.1- 97.125.9
Resmi Gazete (1941). Sayı: 4887, 15 Ağustos.
Resmi Gazete (1934). Sayı: 2733, 21 Haziran.
TBMM Tutanak Dergisi (1951). Dönem: IX, Cilt: 9, Toplantı: 1, 101. Birleşim (18 Temmuz)
United Nation Archives (1949) Item S-1253-0000-0766-00001 - Turkey - Refugees In (1943- 1949); erişim adresi: https://search.archives.un.org/s-1253-0000-0766-00001
Telif/ Tetkik Eserler
ALİYEV, Şefahet (2024). Rusların Azerbaycan Türklerine kasıtlı Yaklaşımlarının Nedenleri. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 7(2), 137-146.
ARMAOĞLU, Fahir (1992). 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi Cilt:1 (1914-1980). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ankara.
AYDIN, Mehmet Korkud (2017). Dış Politika Ekseninde Türk Siyasi Hayatında İdeolojik Tartışmalar (1920-1950). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayınlanmamış Doktora Tezi.
AYDIN, Mehmet Korkud (2019). II. Dünya Savaşı’nda Türkistan Lejyonu: Kuruluşu, Faaliyetleri ve Türkiye’nin Yaklaşımları. Tarih Okulu Dergisi. Yıl 12, Sayı XLI. s.s. 621-663
AYDIN, Mustafa (2002).“İkinci Dünya Savaşı ve Türkiye”. Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar, (Editör: Baskın Oran). İletişim Yayınları: İstanbul.
BAHAR, İ. İzzet (2013). II. Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin Yahudi Mülteci Sorununa Yaklaşımı. Toplumsal Tarih, 230, 22-28.
ÇANAK, Erdem (2015). İkinci Dünya Savaşı Sırasında Balkanarın İşgalinin Türkiye’ye Etkisi: Yahudi Mülteciler Meselesi. Turkish Studies (International Peridical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic). Cilt:10, Sayı: 9, s.s.127-144
ÇINAR, Burak (2014).“İkinci Dünya Savaşı’nda Almanya’nın İki Cepheli Savaş Sorunu”. Güvenlik Stratejileri Dergisi. Cilt: 10, Sayı: 20, ss. 149-197.
ERGÜVEN, Nasıh Sarp. Özturanlı Beyza (2013). Uluslararası Mülteci Hukuku. Ankara Üniversitesi Hukukk Fakültesi Dergisi, 62 (4), s.s. 1007- 1061.
KARABULUT, Ümran (2022). İnsan Hakları Perspektifinden Göç ve Mültecilik: 1951 M Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Cenevre Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Karşılaştırması. Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 10, Sayı:2. s.s. 903-923
KEMALOĞU, Ayşegül İnginar (2022). Uluslararası Kurtarma ve Yardım Komitesi’nin (IRRC) Raporuna Göre II. Dünya Savaşı’nın Sona Ermesinin Ardından Türkiye’deki Mültecilerin Durumu. MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 2022;2 (26): 242-251
KESER, Ulvi (2009). Arşiv Belgeleri Işığında İkinci Dünya Savaşı Sürecinde Türkiye’de Mülteciler ve Esirler Sorunu. ÇTTAD, VIII/18-19, (2009/Bahar-Güz), s.s.185-208.
ÖZÇELİK, Mücahit (2010). İkinci Dünya Savaşı’nda Türk Dış Politikası. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(29), s.s. 253-269.
SARISIR, Serdar (2010) II. Dünya Savaşı Yıllarında Anadolu Sahillerine Sığınan Yunanlı Sivil Mülteciler. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2010/ 27, s.s. 505-527.
ŞEHİTOĞLU, Mustafa (2021). İkinci Dünya Savaşında Türkiye-İran Sınırı ve Türkiye’ye S Sığınan İranlı Askerler. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31/2, s.s. 839-850.
TEKİR, Süleyman (2019). İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Türkiye’de Sivil ve Askeri Mülteciler Meselesi. Kafkas Üniversitesi Sosya Bilimler Dergisi, Bahar 2019, Sayı: 23, s.s. 227- 256.
TEKİR, Süleyman. Şahin, Eda (2023). II. Dünya Savaşı’nda Türkiye’ye Sığınan Mülteciler Ve Yunanistan’a Yapılan Kızılay Yardımları. Belgi, Sayı 26, (Yaz 2023/II), s.s. 107-125.
YAMAN, Ahmet Emin (2003). II. Dünya Savaşında Türkiye' de Askeri Mülteciler ve Gözaltı Kampları (1941-1942 ). Tarih Araştırmaları Dergisi, 22(33). s.s. 143-166.
YILDIRIM, Hatice (2021). II. Dünya Savaşı Yıllarında Çorum’da Asker ve Sivil Mülteciler, Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi (ATAD), Yıl: 2021, Sayı: 33, s.s. 213-243.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2024 ESAR Journal
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.