Cumhuriyet Dönemi Ekonomik Buhranlarına Bir Örnek Olarak 7 Eylül Kararları ve Kamuoyuna Yansımaları
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.13228484Anahtar Kelimeler:
7 Eylül Kararları- Devalüasyon- Hayat Pahalılığı- Cumhuriyet Halk Partisi- Demokrat PartiÖz
Türkiye Cumhuriyeti tarihinin ilk devalüasyonu olan 7 Eylül Kararları, Türkiye’nin Bretton Woods Anlaşmasına katılması ve IMF’ye üye olması yolunda atılmış önemli bir adımdır. 1946 yılında ilan edilen 7 Eylül Kararları ile Türk Lirası’nın değeri yabancı para birimleri karşısında düşürülmüş, böylece ithalat ve ihracatın artacağı ve ülkede ekonomik bir refahın sağlanacağı düşünülmüştür. Ancak uygulama hayata geçirildikten sonra artan hayat pahalılığı, 7 Eylül Kararlarının amaçlarına gölge düşürmüş ve kamuoyunda ciddi tartışmaların yaşanmasına sebep olmuştur.
7 Eylül Kararları çerçevesinde kamuoyunda yaşanan tartışmalar, dönemin ekonomik yapısının anlaşılması için önemlidir. Bununla birlikte bu tartışmalar dönemin siyasi manzarası için de önemli birer örnektir. Kamuoyu 7 Eylül Kararları karşısında ikiye bölünmüştür; İktidara yakın çevreler uygulamanın memlekete refah getirdiğini savunmuş, muhalefet ise 7 Eylül Kararlarının gerekli tetkikler yapılmadan ilan edildiğini ve hayat pahalılığına sebep olduğunu iddia etmiştir. Bu iddialar özellikle Demokrat Parti tarafından CHP’ye karşı bir propaganda malzemesi olarak kullanılmıştır. Nitekim 7 Eylül Kararlarının sebep olduğu pahalılık, CHP’nin iktidarını kaybetmesine sebep olan amillerden biridir.
Çalışmamızın amacı, 7 Eylül Kararları ve bu kararlar çerçevesinde ortaya çıkan tartışmaları tahlil ederek dönemin ekonomik ve siyasi durumuna ışık tutmaktır. Bu hususta konu ile ilgili telif ve tetkik eserlerin yanı sıra döneme ait resmi belgeler ve basın kaynaklarından istifade edilmiştir.
Referanslar
Kaynakça
Resmi Belge ve Yayınlar
BCA 490-1-0-0-1456-40-6,Belge no: 1- 28
BCA. 490-1-0-0-728-495-6, Belge no: 1- 6.
T. C. Resmî Gazete.(1940). 26 Ocak.
T.C. Resmî Gazete (1942). 12 Kasım.
TBMM Tutanak Dergisi (1946). DÖNEM: VII. CİLT: 21. TOPLANTI: 8. 27. Birleşim. 23 Ocak.
TBMM Tutanak Dergisi.(1946). Cilt: 2. DÖNEM: VIII. TOPLANTI: 1. 26. Birleşim. 28 Aralık.
TBMM Tutanak Dergisi.(1946). Cilt: 2. DÖNEM: VIII. TOPLANTI: 1. 3. Birleşim. 13 Kasım.
TBMM Tutanak Dergisi. (1949). Dönem: VIII. Cilt: 15. Toplantı: 5. 36. Bileşim. 24 Ocak.
TBMM Zabıt Ceridesi (1940). DEVRE: VI. CİLT: 8. İÇTİMA:1. 18 Ocak.
TBMM Zabıt Ceridesi, (1942). DEVRE: VI, CİLT: 28, İÇTİMA: 4. 11 Kasım.
Telif/ Tetkik Eserler
AĞAOĞLU, Samet (1946). Son İktisadi Kararlar. Tasvir, 12 Eylül.
ALTINOK, Serdar, ÇETİNKAYA, Murat (2003) Devalüasyon ve Türkiye’de Devalüasyon Uygulamaları ve Sonuçları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Sayı:9. s.s. 47-64.
ATAY, Falih Rıfkı (1947). Geçim Darlığı Çekenler. Ulus, 14 Eylül.
AYDEMİR, Burak (2021). II. Dünya Savaşı Sonrasında 81945-1950) Türkiye’nin İktisadi Durumu ve Sosyal Hayatta Yaşanan Gelişmeler. İçtimaiyat Sosyal Bilimler Dergisi. Cilt 5, Sayı:1. s.s. 73- 89.
AYDIN, Mehmet Korkud (2018). Dönemin Basınına Göre Varlık Vergisi Uygulaması. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Cilt: 28, Sayı:1. s.s.298- 311
AYDIN, Mehmet Korkud (2019). Millî Korunma Kanununun Hayata Geçirilişi (1940) ve Tek Parti Dönemi Uygulamaları. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Cilt: 29, Sayı:1. s.s.413- 428.
AYDIN, Mehmet Korkud (22017). Savaş Yıllarının Olağanüstü Bir Uygulaması: Toprak Mahsulleri Vergisinin Hayata Geçirilmesi. Electronic Turkish Stuides. Cilt: 12, Sayı:26. s.s. 1-20.
BERBER, Şarika Gedikli (2012). Türkiye’de Çok Partili Hayata Geçiş Sürecinde Sivil Hükümet Darbesi: 35’ler Vakası. Gazi Akademik Bakış. Cilt: 6, Sayı:11. s.s. 131-150
BİLDİK, Cemalettin (1947). 7 Eylül Kararlarının Neticeleri. Akşam, 7 Eylül.
EFE, İsmail (2019). NATO’ya Üyelik Sürecinde Türkiye- ABD İlişkileri ve Türk Kamuoyundaki Akisleri. History Studies. Cilt: 11, Sayı: 2. s.s. 601-619
ERKSON, H. Nezihi (1947). İnkar Edilen Hayat Pahalılığı. Yeni Gazete. 8 Eylül.
NADİ, Nadir (1946). Hayat Böyle mi Ucuzlar. Cumhuriyet, 16 Ekim.
NADİ, Nadir (1946). Hayat Böyle mi Ucuzlar?. Cumhuriyet, 16 Ekim.
SADAK, Necmeddin (1946). Milli Ekonomi Sahasında İlk Ehemmiyetli Adımlar. Akşam, 9 Eylül.
SAFA, Peyami (1946). Bu Kararı Alkışlıyor ve Bekliyoruz ki. Vakit. 10 Eylül.
TBMM Tutanak Dergisi.(1946). Cilt: 2. DÖNEM: VIII. TOPLANTI: 1. 3. Birleşim. 13 Kasım, 21 vd.
TEKELİ, Esat (1947). 7 Eylül Hakkındaki Konferansa Dair. Ulus, 9 Haziran.
TOPÇU, Nazmi (1946). Son İktisadi Kararlar Münasebetiyle Ahmet Emin Yalman’a Yerinde Bir Cevap. Tanin, 17 Kasım 1946.
YALMAN, Ahmet Emin (1946). Tetkiksiz Bir Adım. Vatan. 16 Kasım 1946.
Süreli Yayınlar
“C.H. Partisi Grubu İktisadi Müvazeneyi Tesis İçin Alınan Tedbirleri Tavsibetti”. Akşam. 8 Eylül 1946.
“Demokrat Parti Merkezinde Bir Konferans”, Akşam, 25 Mayıs 1947.
“Hükümetçe Alınan Son Tedbirler Grupta Oy Birliği ile Tasvip Edildi”. Ulus,15 Kasım 1946.
“İktisadi Müvazenemizi Yeniden Kurmak Yolunda Esaslı Bir Adım” . Vakit. 8 Eylül 1946.
“Ecnebi Dövizleri İçin Tesbit Edilen Rayiçler”. Ulus. 8 Eylül 1946.
“Ecnebi Dövizleri İçin Tesbit Edilen Rayiçler”.Ulus. 8 Eylül 1946.
“Hükümet Önemli Kararlar Verdi”. Ulus. 8 Eylül 1946.
“Ticaret Bakanlığından Tebliğ” Vakit. 8 Eylül 1946.
“Ticaret Bakanlığının Tebliği”.Akşam. 8 Eylül 1946.
“Para Meselesi Son Kararla Halledilmiştir”. Ulus, 9 Eylül 1946.
“Son Kararlar Tüccarları Memnun Etti”. Ulus, 3 Kasım 1946.
“Maliye Bakanı Yeni İzahat Verdi”. Ulus, 14 Kasım 1946.
“7 Eylül Kararları”. Akşam, 19 Kasım 1946”.
“Köylü ve Müstahsil Durumundan Memnun”. Ulus, 20 Kasım 1946.
“Peker Diyor ki”. Ulus, 15 Şubat 1947.
“7 Eylül Hakkında Düşünceler”. Yeni Gazete. 7 Eylül 1947.
“7 Eylülden Evvelki ve Sonraki Fiatler”.Akşam, 7 Eylül 1947.
“R. Peker Çekilmeli mi?”. Yeni Gazete, 8 Eylül 1947.
“7 Eylül Kararları Değişmiyecek”, Akşam, 9 Eylül 1947.
“CHP Kongreleri”. Yeni Sabah, 12 Nisan 1948.)
“Başbakan Bursa’da Halk ile Görüştü”. Akşam, 29 Temmuz 1948.
“Paramızın Dış Değeri ve İktisadi Muvazenemiz”. Ulus, 10 Eylül 1946.
“7 Eylül Kararları Etrafında Dikkate Değer Bir Broşür Yayınlandı”. Ulus, 27 Eylül 1947.
“7 Eylül Kararları Niçin Kötüdür? Maliye Bakanı Tenkitçilerden Bunu Soruyor”. Vakit, 16 Ekim 1947.
“İthalata Genişlik Verecek Yeni Tedbirler” (1946). Ulus. 8 Eylül 1946.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2021 ESAR Journal
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.