Selçuklulardan Önce Türklerin İslamiyet ile Tanışması

Öz

Türklerin İslamiyet ile münasebetleri, konar-göçer bir topluluk olarak göç ettikleri bölgelere ve burada hâkim güç konumunda olan otoritelere karşı farklı şekillerde seyir etmiştir. Türklerin İslamiyet’ten haberdar oldukları ve Arapları tanıdıkları en eski devir Hz. Muhammed dönemi olarak geçmektedir. Hz. Peygamberin uluslararası panayırlardan ve Türkler için kullandığı rivayet edilen hadislerden Türkleri tanıdığı anlaşılmaktadır. Hûlefa-i Râşidîn döneminde meydana gelen Horasan fetihleri sırasında Türklerle ilgili rivayetlerle birlikte, Hz. Ömer döneminde halifenin Ceyhun nehrini aşıp Türklerle karşı karşıya gelinmemesi gerektiği öğütleri ile bu dönemde Türkler hakkında daha net bilgiler karşımıza çıkmaktadır. Dört halife dönemimin sonlarına doğru Türkler ile Arapların sınır komşusu olduğu aşikârdır. Daha sonra gelen Emevîler döneminde hem Mâverâünnehir hem de Horasan bölgelerine yapılan akınlar neticesinde Türkler ile yakın temasta bulunulmuş, Türkler Emevî ordularında görev almışlardır. Türkler Emevîler döneminde İslamiyet’le yakın ilişki kursa da Emevî valilerinin uyguladığı baskıcı politikalar nedeniyle Türkler açısından Abbasîler dönemi İslamiyet’in hızla yayılması ve kabul edilmesi açısından daha verimli geçecektir. Selçuklu öncesi Türk topluluklarının ve Selçuklu boylarının İslamiyet ile tanışmaları ve hızla İslamiyet’i benimsemeleri tesadüfi olmayacaktır. Gerek İslamiyet ile benzerlik taşıyan Türk dinleri, gerek Türklerin İslamiyet ile elde edeceği itibar Türklerin İslamiyet’i kolay benimsemesinde etkili olacaktır. Türklerin İslamiyet sahasındaki yarışa girmeleri ve siyasi otoriteye ortak olmaları neticesinde İslam’ın koruyuculuğunu almaları onları İslam’ın siyasi lideri konumuna getirecektir.