Demir Kalenin Başbakanı Adnan Menderes’in ABD Ziyareti (1954)

Öz

Türkiye Soğuk Savaş Dönemi’nin ilk yıllarından itibaren Batı Bloğunda yer almış, ekonomik, sosyal, siyasi ve kültürel alanda sistematik olarak ABD politikaları ile uyumlu hareket etmiştir. Türk ordusunun Kore Savaşı’nda göstermiş olduğu özveri, siyasi ve ekonomik düzeyde ABD ile ikili ilişkilerin artmasına neden olmuştur. Nitekim Türkiye’ye yönelik ABD yardımları ve 1952 yılında Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) üyeliği bu durumun en bariz sembolleri olmuştur. Türk dış politikası literatüründe kullanımına çok sık rastlamadığımız “Demir Kale” kavramı da o günlerden itibaren dile getirilmeye başlanmıştır. Bu kavram NATO’nun temsil ettiği misyon için olduğu kadar Sovyetler Birliğini çevreleme politikası çerçevesinde Türkiye’nin mevcut konumuna dair de kullanılmıştır.

Türkiye’nin NATO üyeliğinden sonra 1954 yılına kadar özellikle Marshall Yardımları ile ekonomik büyüme görülmüştür. Ancak bu gelişmeyi sürdürmek ve ödemeler dengesini çözmek adına ABD ile yeni anlaşmalar yapılması yoluna gidilmiştir. Bu amaçla 1954 Genel Seçimlerinin hemen sonrasında ABD’den 300 milyon dolarlık kredi talebinde bulunuldu. Bu çerçevede Başbakan Adnan Menderes’in gerçekleştirdiği Amerika gezisi kendi içinde önem arz etmiştir. Menderes Amerika’da bulunduğu sürede başta kredi konusu olmak üzere çeşitli taleplerde bulundu. Birinci elden yapılan bu diplomatik strateji uzun mesafede kalıcı bir çözüm olmayacaktı. 1955 yılında yaşanan ekonomik kriz sonrası Menderes Hükümeti istifa edecek ve Türkiye’de siyasi çalkantılar artmaya başlayacaktı. Çalışmamızda Başbakan Adnan Menderes’in ABD gezisi ve bu gezinin Türk-Amerikan ilişkilerine yansımasını incelemek adına ağırlıklı olarak süreli yayınlardan yararlanılmıştır.