Erken Cumhuriyet Döneminde Çocuk ve Gençlik Üzerinden Siyasal Toplumsallaşma (1923-1945)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21744647Anahtar Kelimeler:
Erken Cumhuriyet- Siyasal Toplumsallaşma- Çocukluk- Gençlik- Millî Bayramlar- Beden TerbiyesiÖz
Bu çalışma, 1923-1945 yılları arasında Erken Cumhuriyet yönetiminin çocukları ve gençleri yeni siyasal düzenin sürekliliği bakımından nasıl konumlandırdığını ve bu kesimler üzerinden yürütülen siyasal toplumsallaşma politikalarını incelemektedir. İmparatorluktan ulus-devlete geçiş sürecinde Cumhuriyet’in kurucu kadroları, yeni rejimin ilke ve değerlerinin toplumsal düzeyde benimsenmesini yalnızca hukuki ve kurumsal düzenlemelere bağlı görmemiş; çocukluk ve gençlik dönemlerini siyasal kimliğin biçimlendirildiği temel alanlar olarak değerlendirmiştir. Çalışmada eğitim programları, yasal düzenlemeler, arşiv belgeleri, resmî yayınlar, dönemin basını ve ilgili araştırma literatürü üzerinden eğitim, millî bayramlar, Öğrenci Andı, Gençliğe Hitabe, beden terbiyesi, spor ve izcilik faaliyetleri ele alınmaktadır. İnceleme sonucunda bu uygulamaların birbirinden bağımsız faaliyetler olmadığı; ortak bir ulusal kimlik, tarih bilinci ve Cumhuriyet’e bağlı yurttaşlık anlayışı oluşturmaya yönelik bütünlüklü bir toplumsallaşma siyasetinin parçaları olduğu görülmüştür. Eğitim aracılığıyla Cumhuriyet’in siyasal ve kültürel değerleri aktarılırken millî bayramlar, törenler ve ortak metinler bu değerlerin duygusal ve sembolik düzeyde benimsenmesini sağlamıştır. Spor, beden eğitimi ve izcilik ise sağlıklı, disiplinli, dayanıklı ve toplumsal sorumluluk sahibi bir kuşak yetiştirme hedefinin araçları olarak kullanılmıştır. Bu yönüyle Erken Cumhuriyet döneminde çocuk ve gençlik politikaları, bir taraftan çağdaşlaşma ve yurttaşlık eğitimi amacı taşırken diğer taraftan yeni rejimin değerleriyle uyumlu bir toplum oluşturmayı hedefleyen ideolojik bir yönlendirme süreci niteliği göstermiştir.
Referanslar
Akandere, O. &Yıldız, N. (2017). Köy Enstitülerinin İdeolojik Yapısı, Çağdaş Türkiye Araştırmaları Dergisi, 17 (35), 275-316.
Akın, M. H. (2009). Siyasal Toplumsallaşma Sürecinde Gençlik -Teorik Ve Uygulamalı Bir Çalışma-, Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 22, 153-183.
Akın, V. (1997). 23 Nisan Millî Hakimiyet ve Çocuk Bayramı’nın Tarihçesi, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(3), 91-96.
Atmaca, T., Kesim, E., Çelik, N. K., & Gündüz, D. (2025). TBMM Zabıt Ceridelerinde Köy Enstitüleri’ne İlişkin Tartışmalar, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15 (2), 1111-1137.
Başboğa Özen, S. (2024). Ulusun Hafızasının İnşası: Erken Cumhuriyet Dönemi Süreli Çocuk Yayınlarında Yeni Bir Tarih Anlatısının Kurgulanması, XIX. Türk Tarih Kongresi Kongreye Sunulan Bildiriler VI. Cilt, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 373-399.
Bolat, B. (2023). 1923’ten 2000’e Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları, Avrasya Uluslararası Araştırma Dergisi, Özel Sayı (Cumhuriyetin 100. Yılında Türkiye), 284-306.
Bolat, B. ve Delimanlar, N. (2024). İlan Edilişinden Günümüze Değişen Algı ve Söylemi ile Cumhuriyet, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Dergisi, 14, 35-56.
Boykoy, S. (2011). Türkiye’de 1939-1945 Yıllarında Tarih Öğretim Programları ve Tarih Ders Kitaplarının İncelenmesi, U. Ü. Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12 (21), 157-181.
Budak, L. ve Budak, Ç. (2014). Osmanlı İmparatorluğu’ndan Türkiye Cumhuriyeti’ne İlkokul Programları (1870-1936), Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 181 (181), 51-68.
Coşğun Kandal, S. (2019). Atatürk Dönemi’nde Yurttaşlık Dersleri: Tarihsel Süreç, Ders Kitapları ve Programları, Türk İncelemeleri Dergisi, 34 (2), 387-412.
Dam, H. (2020). Değerler Eğitiminde İzciliğin Önemi ve Eğitsel Değeri Üzerine Nitel Bir Araştırma, Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 20 (2), 727-754.
Demirtaş, B. (2008). Atatürk Döneminde Eğitim Alanında Yaşanan Gelişmeler, Akademik Bakış, 1(2), 155-176.
Gariper, C. (2021). İstiklal Marşı İle Gençliğe Hitabe Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Okuma, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 35, 171-182.
Güven, İ. (2003). Osmanlı’dan Günümüze İzciliğin Gelişimi ve Türk Eğitim Tarihindeki Yeri, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 36 (1-2), 65-73.
Kartal, S. (2019). Türkiye Cumhuriyeti’nin Eğitim İdeolojisi ve Andımız Metni, Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6 (12), ss. 25-31.
Metin Açer, T. (2024). Tanzimat ve Erken Cumhuriyet Dönemi Sosyal Yapısı Bağlamında Spor, Siyaset ve Devlet İlişkisinin İncelenmesi, Türkiye Araştırmaları Dergisi, 1 (2), 35-54.
Özçelik, M. (2011). 23 Nisan Çocuk Bayramı’nın Ortaya Çıkışı ve 1922-1929 Yılları Arasında 23 Nisan Kutlamaları, Akademik Bakış Dergisi, 5 (9), 265-284.
Özdemir, Y. ve Aktaş, E. (2011). Halkevleri (1932’den 1951’e), A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 45, 235-262.
Sala, B. (2022). Siyasal Toplumsallaşma Bağlamında Türkiye’de Solcu Kimliğin Oluşumunda Ailenin Rolü, Universal Journal of History And Culture, 4 (2), 142-157.
Tuğluoğlu, F. ve Tunç, T. (2010). 1926 İlkmektep Müfredatı ve Cumhuriyet Dönemi Eğitimin Ekonomik Hedefleri, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 26 (76), 55-98.
Turan, Ş. (2006). Dr. Reşit Galip’in Atatürk’e Yakınmaları, Türkiye Araştırmaları Dergisi, 25 (39), 1-25.
Türkmen, M. (2013). Erken Cumhuriyette Beden Eğitimi ve Sporun İdeolojik Temelleri, Turkish Studies, 8 (6), 729-740.
Uzun, H. (2010). Milletin İradesiyle Oluşan Bir Bayram: Atatürk’ü Anma 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı ve Atatürk Döneminde Kutlanışı, Karadeniz Araştırmaları Dergisi, 6 (24), 109-125.
Yücel, A. (2000). Atatürk’ün Gençliğe Hitabesi’nin Tahlili, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 16 (47), 637-644.
Tezler
Akay, F. (2020). CHP (1938-1950) ve DP (1950-1960) Dönemleri Gençlik Politikaları Karşılaştırması: Süreklilikler Ve Kırılmalar, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi Siyaset Bilimi Ve Kamu Yönetimi ABD, İstanbul.
Aslan, D. A. (2011). Cumhuriyet’in Törensel Meşruiyeti: Ulus-Devlet İnşa Sürecinde Milli Bayramlar (1923-1938), (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi ABD, Ankara.
Demir, F. (2018). Türkiye’de Cumhuriyet Döneminde İlkokul Programları Kapsamında Yetiştirilmek İstenen İnsan Modeli, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri ABD, Ankara.
Gül, U. (2017). Cumhuriyetten Günümüze İlkokul Eğitim Programları ve İnovatif Etkisinin İncelemesi, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Yeditepe Üniversitesi Eğitim Yönetimi ve Denetimi ABD, İstanbul.
Kara, A. (2019). Halk İnkılâbı’nın Yaygınlaştırılmasında Halkodalarının Rolü ve Önemi, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Gaziantep Üniversitesi Tarih ABD, Gaziantep.
Kaya, A. (2020). Modernleşme Sürecinde Türkiye’de Gençlik Hareketleri: Örgütsel, Düşünsel, Fonksiyonel ve Tarihsel Bir Değerlendirme (1865-1960), (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri Ve İnkılap Tarihi ABD, İzmir.
Sevindik, Ü. (2011). Türkiye İzcilik Federasyonu ve Milli Eğitim Bakanlığı İzcilik Teşkilatının Farklılıkları ve Yıllık Faaliyet Programları, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Gazi Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor ABD, Ankara.
Tanğ, E. (2017). Türkiye’de 1923-1950 Dönemi Ulus Devlet Yapılanması ve Gençlik Politikaları, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Balıkesir Üniversitesi Sosyoloji ABD, Balıkesir.
Turğut, S. (2012). Cumhuriyet Dönemi Türk Modernleşmesi Bağlamında Milli Eğitim İdeolojisi ve Öğretmen, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ege Üniversitesi Sosyoloji ABD, İzmir.
Yolcu, S. (2014). Türkiye’de Bir Politik Özne Olarak Gençliğin İnşası (1930-1946), (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler ABD, İstanbul.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 ESAR Journal
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.