Afrika’da Kadın Basınının Doğuşu ve Gelişimi: Mısır Örneği (1892-1939)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.24249901Anahtar Kelimeler:
Afrika tarihi- Mısır- Kadın Basını- el-Fetât- Hind Nevfel- Kadın HareketiÖz
- yüzyılın sonlarında Mısır’da kadınlar tarafından çıkarılmaya başlanan süreli yayınlar, kadınların eğitim, çalışma hayatı, aile ve toplumsal haklar konusundaki görüşlerini duyurabildikleri bir yayın alanı meydana getirmiştir. İngiliz işgali, Arap edebî canlanması ve milliyetçilik hareketlerinin etkili olduğu bu ortamda kadın gazeteciliği farklı toplumsal ve siyasi eğilimler etrafında gelişmiştir. Çalışmanın amacı, Afrika’nın kuzeyinde yer alan Mısır’da kadın basınının 1892–1939 yılları arasındaki gelişimini, başlıca yayınlar ve bu yayınlarda ele alınan meseleler üzerinden incelemektir. Çalışmada Türkçe ve yabancı çalışmalarla birlikte Hind Nevfel’in el-Fetât dergisinin 2007’de yayımlanan toplu baskısından seçilen yazılar ve diğer kadın dergilerine ilişkin arşiv kayıtları kullanılmıştır. Dergilerin kurucuları, yayın anlayışları ve ele aldıkları konular tarihsel bağlamları içerisinde değerlendirilmiştir. İnceleme, kadın basınının ilk yıllarda eğitim, aile ve edebiyatla ilgilendiğini; sonraki dönemde mesleki faaliyetler, siyasi temsil ve uluslararası kadın hareketlerinin daha fazla gündeme geldiğini göstermektedir. Mısır örneği, Kuzey Afrika’da kadın yayıncılığının gelişimini sömürge yönetimi, kültürel ilişkiler ve milliyetçilik bağlamında değerlendirmek için önemli bir tarihsel zemin sunmaktadır.
Referanslar
Ahmed, L. (1992). Women and gender in Islam: Historical roots of a modern debate. Yale University Press.
American University of Beirut Libraries. (t.y.-a). Anīs al-Jalīs. AUB Libraries Online Exhibits. https://online-exhibit.aub.edu.lb/exhibits/show/women-pioneers-in-arab-press/al-khuri-biography/anis-al-jalis
American University of Beirut Libraries. (t.y.-b). Fatāt al-Sharq. AUB Libraries Online Exhibits. https://online-exhibit.aub.edu.lb/exhibits/show/women-pioneers-in-arab-press/hashim-biography/fatat-al-sharq
American University of Beirut Libraries. (t.y.-c). Majallat al-Sayyidāt wa-al-Banāt [İlk sayının kapak ve başyazı kaydı]. AUB Libraries Online Exhibits. https://online-exhibit.aub.edu.lb/items/show/4175
American University of Beirut Libraries. (t.y.-d). Rūz al-Yūsuf. AUB Libraries Online Exhibits. https://online-exhibit.aub.edu.lb/exhibits/show/women-pioneers-in-arab-press/alyusuf-biography/ruz-alyusuf
Avlar, M., & Kavak, F. (2025). Modern Arap kadın şairi Bâhisetü’l-Bâdiye ve Kasîde Nisâiyye. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (62), 55–72. https://doi.org/10.21054/deuifd.1763227
Badran, M. (1995). Feminists, Islam, and nation: Gender and the making of modern Egypt. Princeton University Press.
Baron, B. (1994). The women’s awakening in Egypt: Culture, society, and the press. Yale University Press.
Bochorishvili, S. (2024). Women’s press in Egypt according to the journal Al-fatah (1892–1914). TSU-TI: The International Scientific Journal of Humanities, 3, 8–13. https://doi.org/10.55804/TSU-ti-3/Bochorishvili
Bulut, S., & Vurmay Güzel, M. (2017). Ortadoğulu kadın gözünden Atatürk döneminde kadın hakları: “Mısır örneği”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 57(1), 1–49. https://dergipark.org.tr/tr/pub/dtcfdergisi/article/1044506
Contreras Pérez, F. (2026). Voces de resistencia: el activismo de la Unión Feminista Egipcia a favor de la independencia de Palestina (1925–1944). Miscelánea de Estudios Árabes y Hebraicos. Sección Árabe-Islam, 75, 223–249. https://doi.org/10.30827/meaharabe.v75.31599
Davaz, A. (2014). Eşitsiz kız kardeşlik: Uluslararası ve Ortadoğu kadın hareketleri, 1935 Kongresi ve Türk Kadın Birliği. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Duran Gürbüz, S. (2022). Zeyneb Fevvâz hayatı, çalışmaları ve modern Arap edebiyatına etkileri. Doğu Araştırmaları, 2(26), 121–142. https://dergipark.org.tr/tr/pub/doguedebiyati/article/1196248
el-Fetât: Cerîde ilmiyye târîhiyye edebiyye fekâhiyye. (2007). Müessesetü’l-Mer’e ve’z-Zâkira. (H. es-Sadda’nın sunuşuyla; özgün sayılar 1892–1894).
Gaden, É. (t.y.). L’Égyptienne: 1925–1940. Bibliothèque nationale de France, Patrimoines Partagés. https://heritage.bnf.fr/bibliothequesorient/legyptienne-article
Hasar, S. (2025). Ortadoğu’da kadın hareketlerinin tarihsel seyri: Mısır örneği üzerinden bir çözümleme. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, (2), 80–97. https://dergipark.org.tr/tr/pub/pesausad/article/1769682
İshakoğlu, Ö. (2012). 19. yüzyıl Arap Nahda hareketinde kadın yazarların rolü ve Zeynep Fevvâz. Şarkiyat Mecmuası, (21), 43–51. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iusarkiyat/article/11361
Korkmaz, B. (2014). Modern Arap edebiyatında kadın yazarların doğuşu. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 54(1), 61–80. https://dergipark.org.tr/tr/pub/dtcfdergisi/article/1044415
Öncel, H. (2020). Arap kadın gazeteciliği ve dergiciliği. Doğu Esintileri, (12), 193–220. https://dergipark.org.tr/tr/pub/dogu/article/695181
Pollard, L. (2005). Nurturing the nation: The family politics of modernizing, colonizing, and liberating Egypt, 1805–1923. University of California Press.
Ramdani, N. (2013). Women in the 1919 Egyptian Revolution: From feminist awakening to nationalist political activism. Journal of International Women’s Studies, 14(2), 39–52. https://vc.bridgew.edu/jiws/vol14/iss2/5/
Shakry, O. (1998). Schooled mothers and structured play: Child rearing in turn-of-the-century Egypt. In L. Abu-Lughod (Ed.), Remaking women: Feminism and modernity in the Middle East (pp. 126–170). Princeton University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctt7sck7.9
Yazıcı, N. (1991). Vakayi-i Mısriye üzerine birkaç söz. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 2(2), 267–278. https://doi.org/10.1501/OTAM_0000000315
Zachs, F. (2014). Cross-glocalization: Syrian women immigrants and the founding of women’s magazines in Egypt. Middle Eastern Studies, 50(3), 353–369. https://doi.org/10.1080/00263206.2013.863757
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 ESAR

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.