İbn Haldun’un Umran İlminde Medeniyet

Öz

Birlikte yaşayan ve yaşamı paylaşan insanoğlu, medeni ve sosyal bir canlıdır. Varlıklarını refah ve güven içinde sürdürebilmek için insanlar bir araya gelerek birlikteliklerini; grup, kabile, halk, toplum, millet, devlet, medeniyet vb. kavramlar ile pratiğe dökerler. Çalışmamızda daha çok toplum ve medeniyet sözcüklerine yer verilecektir. İnsanların bir araya gelerek oluşturdukları toplumun amacı; daha iyi bir yaşam için medeniyet kurmak, kurdukları medeniyeti geliştirmek ve miras olarak sonraki nesillere aktarmaktır. İnsanoğlunun bireysel ya da toplumsal yaşamı birçok düşünür tarafından merak edilmiş, irdelenmiş, araştırılmış ve Sosyal bilimlerin doğuşuyla birçok bilimler için çalışma konusu olmuştur. Sosyal bilimler alanında ismini sıkça duyduğumuz ve andığımız İbn Haldun, yaşadığı çağın düşünürlerinden farklı olarak toplum yapısı ve insan medeniyeti üzerine reel çalışmalar ortaya koymuştur. İbn Haldun’un teorileri ve kullandığı kavramlar(umran, nesep, bedevi, hadari) insanlık tarihinde kalıcı olma niteliği kazanmışlardır. İbn Haldun, bilimsel bir tarih anlayışı geliştirmiştir. İbn Haldun, Umran sözcüğüyle özdeşleşmiştir. Onun ilmi “umran ilmi”dir. İbn Haldun’a göre medeniyetlerin oluşumunda coğrafya ve iklim etkilidir. Toplumlar, bedevilikten hadariliğe geçer ve böylece umran kurulur. Neseb asabiyeti, devletlerin yaşam serüveninde en önemli rolü oynarken, ekonomi kurumu da önem arz etmektedir. Nebep asabiyeti olarak en etkin faktör dindir. Devletler ya da medeniyetler; doğar, büyür ve ölür. Toplumların yaşamında döngüsellik hakimdir. Bu çalışmada; İbn Haldun’un kullandığı kavramlar ve çıkarımları üzerinde durulacak, medeniyet kavramı ile ilişkili olarak İbn Haldun’a özgün sosyal “umran” teorisi çalışılacaktır