Fonksiyonel Gıdalara Yönelik Bilişsel Temsiller: Gastronomi Eğitimi Almış Bireylerle Yürütülen Kelime İlişkilendirme Temelli Bir Analiz
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15785833Anahtar Kelimeler:
Aromatik bitkiler- Fonksiyonel gıdalar- Kelime ilişkilendirme testi- tüketici algısı- duyusal çağrışımÖz
Bu araştırma, gastronomi eğitimi almış bireylerin, toplumda yaygın olarak bilinen bazı aromatik ve fonksiyonel bitkilere yönelik algılarını ve bu bitkilere dair geliştirdikleri zihinsel temsilleri incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada nitel araştırma deseni benimsenmiş ve veri toplama aracı olarak Kelime İlişkilendirme Testi (KİT) tercih edilmiştir. Bu yöntem, bireylerin belirli kavramlarla kurduğu bilişsel ilişkileri, çağrışım yapılarını ve kavramsal şemalarını ortaya çıkarmada etkili bir araç olarak kabul edilmektedir. Araştırmanın örneklemini, 2024–2025 eğitim-öğretim yılı içerisinde gastronomi ve mutfak sanatları bölümlerinden mezun olan 50 katılımcı oluşturmaktadır. Katılımcılara on farklı bitki adı sunulmuş ve her biri için akıllarına gelen ilk kelime ya da kısa ifadeyi yazmaları istenmiştir. Elde edilen 500 çağrışım içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiş; çağrışımların frekansları hesaplanmış, temalar oluşturulmuş ve bitkiler arasındaki algısal benzerlikler analiz edilmiştir. Bulgular, bazı bitkilerin “ferahlık”, “koku”, “uyku” gibi duyusal temalarla; bazılarının ise “çay”, “baharat”, “et yemeği” gibi mutfak ve işlevsel kavramlarla ilişkilendirildiğini ortaya koymuştur. Ayrıca katılımcılar, bazı bitkileri kişisel anılar, kültürel kodlar ya da coğrafi bağlamlarla ilişkilendirmiştir. Bu durum, fonksiyonel gıdalara yönelik algının yalnızca bilişsel değil; duyusal, kültürel ve deneyimsel bileşenler tarafından da şekillendiğini göstermektedir. Elde edilen bulgular, ürün geliştirme, eğitim ve pazarlama süreçlerinde hedef kitlenin algısal yapısının dikkate alınmasının önemine işaret etmektedir. Araştırma, disiplinlerarası analizlere zemin hazırlayan öncül veriler sunmaktadır.
Referanslar
Ahn, J., Alford, A., & Niemeyer, E. D. (2020). Variation in phenolic profiles and antioxidant properties among medicinal and culinary herbs of the Lamiaceae family. Journal of Food Measurement and Characterization, 14, 1720–1732. https://doi.org/10.1007/s11694-020-00420-5
Ali, A., Bashmil, Y. M., Ramlan, M. F., & Ab Ghani, M. A. (2021). LC-MS/MS-QTOF screening and identification of phenolic compounds from Australian grown herbs and their antioxidant potential. Antioxidants, 10(3), 1–17. https://doi.org/10.3390/antiox10030413
Arshad, A., Fatima, N., Khalid, M., & Ali, R. (2023). Mint (Mentha): A herb and used as a functional ingredient. Scholars International Journal of Traditional and Complementary Medicine, 6(4), 56–62.
Bigliardi, B., & Galati, F. (2013). Innovation trends in the food industry: the case of functional foods. Trends in Food Science & Technology, 31(2), 118–129. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2013.03.006
Bleiziffer, J., Pohnert, G., & König, G. M. (2017). Phytochemical profiling and antioxidant properties of lemon balm (Melissa officinalis L.). Journal of Herbal Medicine, 9, 1–8.
Buldur, A. D., Aladağ, C., Kaya, B. & Duran, Y. (2020). Coğrafya derslerinde kelime ilişkilendirme testinin tanı aracı olarak kullanılması: Bitkiler konusu örneği. International Journal of Geography and Geography Education, 5(4), 1–24.
Chadwick, B. A., & Craker, L. E. (1989). The scientific literature on herbs. Economic Botany, 43(1), 44–55. https://doi.org/10.1007/BF02859362
Chan, K., Zhang, H., & Lin, Z. (2012). Salvia miltiorrhiza (Danshen): A review of its chemistry and pharmacology. The American Journal of Chinese Medicine, 39(5), 889–904. https://doi.org/10.6000/1927-3037/2012.01.02.06
Çelen, O., Örgün, E., Karadağ, L., & Eraslan, O. (2025). Analysis Of The Concept Of Slow Food With Word Association Test. American Journal Of Psychiatric Rehabilitation, 28(1), 446-455.
Guiné, R. P. F., & Gonçalves, F. J. (2016). Bioactive compounds in some culinary aromatic herbs and their effects on human health: A review. Mini Reviews in Medicinal Chemistry, 16(10), 855–866. https://doi.org/10.2174/138955751666616020412360
Guiné, R. P. F., & Gonçalves, F. J. A. (2016). The use of medicinal plants in self-care: Practices and knowledge from the users. Industrial Crops and Products, 83, 143–150. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2015.12.048
Hacıoğlu, G., & Kurt, G. (2012). Tüketicilerin Fonksiyonel Gıdalara Yönelik Farkındalığı, Kabulü ve Tutumları: İzmir İli Örneği. Journal of Business and Economics Research, 3(1), 161–171.
Kaloteraki, C., Almpounioti, K., Potsaki, P., Bousdouni, P., Kandyliari, A., & Koutelidakis, A. (2021). Total antioxidant capacity and phenolic content of 17 Mediterranean functional herbs and wild green extracts from North Aegean, Greece. Foods, 2021. https://doi.org/10.3390/foods2021-11003
Kim, D.-O., & Kwon, Y. I. (2011). Herbal medicine and functional food as alternative medicine. In M. Watson (Ed.), Complementary and alternative medicine (pp. 23–42). InTech. https://doi.org/10.5772/22386
Krystallis, A., Maglaras, G., & Mamalis, S. (2008). Motivations and cognitive structures of consumers in their purchasing of functional foods. Food Quality and Preference, 19, 525–536. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2007.12.002
Messina, F., Saba, A., Turrini, A., Raats, M., & Lumbers, M. (2008). Older people's perceptions towards conventional and functional yoghurts through the repertory grid method. British Journal of Nutrition, 110(8), 790–804. https://doi.org/10.1017/S0007114508002453
Ozkan, G., Sakarya, F. B., Tas, D., Yurt, B., Ercişli, S., & Çapanoğlu, E. (2023). Effect of in vitro digestion on the phenolic content of herbs collected from Eastern Anatolia. ACS Omega, 8, 12730–12738. https://doi.org/10.1021/acsomega.2c07881
Örgün, E. (2023). Yeşil Restoran Teriminin Kelime İlişkilendirme Testi Aracılığı İle Bilinirliğinin Tespit Edilmesi. Green Inspıratıon-Yeşil İlham (pp.783-791), Ankara: Detay Yayıncılık.
Park, J. B. (2011). Antimicrobial and antioxidant activities of essential oils from various herbs and their components. International Journal of Food Sciences and Nutrition, 62(6), 557–563. https://doi.org/10.3109/09637486.2011.562882
Raghavan, S. (2000). Handbook of spices, seasonings, and flavorings. CRC Press.
Saeed, M., Naveed, M., BiBi, J., Ali, K., & Kakar, M. U. (2016). Ginger (Zingiber officinale): A miraculous herb for health benefits: A review. Journal of Food and Nutrition Research, 4(3), 87–94.
Soleimani, Z., Arzani, A., & Habibi, F. (2022). Phenolic compounds and antimicrobial properties of mint and thyme. Journal of Herbal Medicine, 32, 100550. https://doi.org/10.1016/j.hermed.2022.100550
Solunoğlu, A. & Dülgaroğlu, O. (2022). Tıbbi ve Aromatik Bitkilerin Turizmde Kullanımı. Turizm Sektöründe Güncel Konu ve Yaklaşımlar (Ed. H. Keleş), Eğitim Yayınevi, s. 179–186. E-ISBN: 978-625-8223-45-3
Spence, C. (2024). Basil and beyond: The multisensory experience of herbs in culinary contexts. International Journal of Gastronomy and Food Science, 35, 100927. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2024.100927
Stanciu, G., Apetrei, C. L., & Lupu, D. (2017). Antioxidant activity of some aromatic herbs: Rosemary, tarragon, and sage. Scientific Study & Research. Chemistry & Chemical Engineering, Biotechnology, Food Industry, 18(4), 375–384.
Stefanaki, A., & Van Andel, T. (2021). Mediterranean aromatic herbs and their culinary use in the Netherlands: From traditional knowledge to contemporary applications. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine, 17(1), 1–13. https://doi.org/10.1186/s13002-021-00431-9
Zainol, H., Nakasha, J., & Hakiman, M. (2020). Phenolic content and antioxidant properties of selected medicinal and culinary herbs under different temperatures. Functional Foods in Health and Disease, 10(7), 315–326. https://doi.org/10.5455/faa.94488
Zheng, W., & Wang, S. Y. (2001). Antioxidant activity and phenolic compounds in selected herbs. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 49(11), 5165–5170. https://doi.org/10.1021/jf010697n
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 ESAR Journal
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.